Novi Sad 1918. godine broji svega 35.000 stanovnika - za deset godina udvostručen broj stanovnika


Novi Sad je bio važan trgovački centar

Direktor Istorijskog arhiva grada Novog Sada Petar Đurđev kaže da po oslobođenju 1918. godine Novi Sad broji svega 35.000 stanovnika, ali počinje da se razvija kao važan ekonomski i politički centar.

Posebno mesto dobija nakon preuređenja države – tada Novi Sad postaje politički i administrativni centar Dunavske banovine, koja je 3. oktobra 1929. godine, pre 90 godina, postala upravna jedinica Kraljevine Jugoslavije.

U okviru izložbe „Novi Sad – sedište Dunavske banovine”, koja se može pogledati u Istorijskom arhivu grada Novog Sada, prikazano je kako je Novi Sad za vreme Dunavske banovine bio važan administrativno-ekonomski centar u Kraljevini Jugoslaviji.

Među devet banovina, Dunavska je bila najveća posle Savske. Prostirala se na 28.160 kvadrata i, po popisu iz 1931. godine, imala 2,3 miliona stanovnika. Obuhvatala je Vojvodinu – Banat, Bačku i Baranju, veći deo Srema, celu Šumadiju, Požarevačku Moravu i Stig.

Od velikih gradova van Vojvodine, u toj banovini bili su i Kragujevac, Požarevac i Smederevo. Prvobitno su Šid i Sremska Mitrovica bili uključeni u Drinsku banovinu, ali su posle protesta pripojeni Dunavskoj, čije administrativno sedište je bilo u Banskoj palati.

– U godinama nakon Prvog svetskog rata, broj građana Novog Sada značajno raste. Doseljavali su se najviše osiromašeni meštani okolnih sela. Novi Sad je 1929. godine imao 56.366 stanovnika, a četiri godine nakon toga više od 70.000. Uz Beograd, Novi Sad je jedini grad koji je duplirao svoju populaciju nakon oslobođea 1918. godine – priča Đurđev, prenosi Dnevnik.

– S porastom stanovništva, raste i građevinska delatnost i Novi Sad poprima drugačije lice. Grade se brojne stambene zgrade i od 1918. do 1933. godine Novi Sad dobija 33 trospratne zgrade, 67 dvospratnih i 141 jednospratnu. Prizemnih zgrada izgrađeno je 2.767, ali i 50 fabrika, 452 radionice, 503 lokala i radnji, 593 kancelarijska prostora, 346 kafana i gostionica, 15 dvorana, devet sanatorijuma, dva bioskopa i pet kapela.

On ističe da su tada izgrađeni neki novi delovi grada – Ivanjdansko naselje, Veliki i Mali Liman, Šangaj, Bulevar, a Petrovaradin je pripojen Novom Sadu 1929. godine.

Kako se razvijao grad, razvijale su se i sve oblasti života, broj industrijskih preduzeća se triplira od 1918. do 1933. godine te ih je od dotadašnjih 20, bilo 66. Razvila se metalna, tekstilna i prehrambena indsutrija, ali i bankarstvo, pa s njima i osiguravajuća društva.

– Dolazi do snažnog napretka pojedinih zanata, najpre metalurgijskih i zidarskih, a zbog povećane potrošnje mesa, razvio se i mesarsko-kobasičarski zanat – kaže Đurđev. – Pošto je bilo sve više automobila, razvio se i auto-mehaničarski zanat, a stari zanati po kojima je Novi Sad bio prepoznatljiv: kolarski, ćurčijski, svećarski, papučarski i sapundžijski, polako padaju u zaborav.

Po njegovim rečima, Novi Sad je bio važan trgovački centar, a izvozilo se žito, pšenica, kukuruz, baštovanski proizvodi, voće i povrće.

– Za vreme Dunavske banovine Novi Sad postaje i centar izvozne trgovine stokom te su se izvozili koža, svinjska mast, vosak, kudelja, jaja, živina, hmelj. Nakon ukidanja prohibicije u SAD, znatno raste izvoz hmelja – priča Đurđev. – Postavši sedište Dunavske banovine, Novi Sad doživljava vrhunac političkog uspona stvaranjem jugoslovenske države 1918. godine. Dolazi i do teritorijalnog proširenja i 1929. godine Petrovaradin se priključuje Novom Sadu. Razlozi za pripajanje Petrovaradina Novom Sadu bili su ekonomski i nacionalno-politički. I dok je Novi Sad napredovao migracijom, mnoga druga vojvođanska mesta su nazadovala. Novi Sad je za deset godina udvostručio broj stanovnika, ali je jedva nešto više od trećine rođeno u Novom Sadu.

izvor: dnevnik.rs, agencije, foto: Istorijski arhiv Grada Novog Sada

POPULARNO